Cô em họ mình cưới chiếc 2 phòng ngủ ở Q9, đưa tôi ba bảng chào giá dày 6 trang. Mình chỉ vào dòng “phụ kiện cánh tủ” 180.000đ /bộ rồi hỏi khẽ đúng một câu: “Cái bản lề đây mã gì, em đã cầm thử chưa?”. Đêm hôm đó con bé thay luôn đơn vị thi công. Nói thẳng, mình làm sổ sách cho 3 công ty đồ gỗ nội thất căn hộ suốt năm năm, giờ làm tự do, hay ngồi với gia chủ trước khi họ đặt bút hợp đồng. Cái nghề của tôi chính là mổ mỗi dòng giá nằm trong thiết kế thi công nội thất chung cư và chỉ ra chỗ đặt bẫy giá.
Dòng linh kiện cánh tủ nhỏ xíu thật ra chính là nơi đơn vị ăn dày nhất
3 bảng báo giá mình cầm hôm ấy đều ghi dòng phụ kiện cánh tủ. Một đơn vị ghi 180k, một đơn vị ghi 95k, còn bên cuối ghi “theo giá thị trường”. Tôi bảo em họ thống kê cửa tủ trong căn: bếp trên 4 cánh, tủ bếp dưới 6, tủ áo hai phòng 8, tủ đầu giường 4, tủ giày 4, tủ tivi 2 — vị chi khoảng hai mươi tám cánh. Lấy 180.000đ nhân 28, ra tầm năm triệu; lấy 95k nhân 28, chỉ hơn 2,6 triệu. Lệch tầm hai phẩy bốn triệu mà gia chủ chẳng ai để ý. Cái đáng bàn là dòng này thường viết chung chung “phụ kiện cửa tủ” gồm bản lề, tay nắm, chốt giảm chấn, ray trượt. Nhà nào giá cao thì nói dùng hàng Hafele nhập, bên rẻ thì im thin thít chẳng viết thương hiệu. Kinh nghiệm của tôi là: bắt đơn vị ghi rõ ràng mã tem, hãng, số lượng, và giá từng loại. Nếu họ lảng tránh, coi như đó chính là điềm báo họ sẽ thay hàng rẻ sau khi khi ký.
Giá gỗ MDF lõi xanh nhà nào cũng viết giống nhau nhưng độ dày tấm ván thì nhà nào che nhà đó
Bảng chào giá nào đều ghi “MDF lõi xanh chống ẩm”, nghe rất yên tâm. Nhưng mình đố ai trong số các chào giá ấy dám ghi độ dày tấm là 17 ly hoặc 15mm hoặc 18 ly. Lần mình xuống xưởng nhà một đơn vị thi công tủ cho chung cư, cầm kèm thước cặp đo thử. Có bên dùng 17mm, bên bên dùng 15 ly, thậm chí một bên dùng 14mm cho vách tủ ngăn kéo. Ván mỏng hơn thì rẻ hơn khoảng tám đến mười hai phần trăm giá gỗ, dồn lại trên một căn 2 phòng ngủ có thể chênh 7-10 triệu mà nhìn bên ngoài không thấy gì. Cái đau nhất là ván 15mm ở khu bếp dưới hay gần cửa sổ ẩm thì chỉ tầm mười tám đến hai mươi bốn tháng là bắt đầu cong, bong mép dán cạnh. Tôi đã thấy một nhà tại Thảo Điền phải đổi toàn bộ cánh tủ bếp sau 2 năm, tốn gần 40 triệu làm lại. Lúc hỏi đơn vị, cách hỏi đúng là yêu cầu họ viết rõ vào hợp đồng dòng: “Ván MDF lõi xanh chống ẩm dày 17mm theo chuẩn của nhà máy”. Không ghi độ dày thì coi như họ có cửa cho việc đổi loại ván mỏng hơn sau khi ký.
Chi phí nhân công thi công luôn là phần mơ hồ tới mức chủ nhà chỉ biết gật đầu
Mình từng đọc một bảng báo giá mà dòng nhân công chỉ viết đúng một câu: “Nhân công 15% tổng giá trị hợp đồng”. Hỏi kỹ thì mới vỡ ra là nó không bao gồm tháo dỡ đồ cũ, không gồm xử lý trần thạch cao để đi đèn âm, không gồm đi dây điện âm trong tủ bếp, không gồm cắt tường treo kệ nổi. Tôi chứng kiến một gia đình ở Nhà Bè phát sinh mười hai triệu sau khi ký hợp đồng chỉ vì dòng ấy không tách đầu việc. Nói thẳng, cách hỏi đơn vị để bóc bạch khoản này là đơn giản: đề nghị họ chia thành bốn mục nhỏ — tháo dỡ đồ cũ, lắp đặt đồ mới, đục trần/điện âm, vệ sinh sau thi công. Mỗi mục ghi đơn giá theo m2 hoặc theo đầu việc. Nếu họ nói “mấy cái này nhỏ thôi, gộp vào nhân công chung”, bạn cứ kiên quyết yêu cầu tách ra. Bài học của tôi là: phần càng mơ hồ thì sau khi lắp đặt sẽ dễ đội giá. Chủ nhà gật đầu lúc đầu thì lúc sau chỉ biết trả thêm mà không cãi được.
Tôi lập tự một bảng đối chiếu ba báo giá rồi cho con em thấy ai nào gài giá trị vật tư chính
Mình mở một file Excel ba cột theo mỗi hạng mục then chốt: tủ bếp trên dưới, tủ áo, giường, kệ tivi, đèn, rèm. Điền số của từng bảng vào, tô màu chỗ chênh nhau. Kết quả khiến tôi giật mình: chào giá cao nhất và thấp nhất chênh nhau ba mươi bốn triệu cho cùng một cấu hình. Nhưng điều chung là cả ba bên đều đẩy giá vật tư chính lên rồi bù lại bằng phụ kiện và nhân công. Ví dụ tủ bếp dưới họ báo 6,5 triệu/m2 nhưng linh kiện bên trong chỉ ghi chung chung; tủ quần áo báo năm phẩy hai triệu/m2 nhưng không ghi độ dày tấm. Mình bảo con bé lấy bút đỏ khoanh vào mục nào viết mập mờ nhất, rồi gửi lại email cho cả đơn vị yêu cầu bổ sung. Hai bên trả lời không rõ ràng, một nhà nói sẽ cập nhật sau. Điều đáng lưu ý chính là chênh ba mươi bốn triệu đó không phải do công ty to hơn mà do cách gài giá khác nhau. Có bên đặt vào tủ bếp, có gài vào tủ quần áo, bên đặt vào linh kiện. Nhìn tổng giá thì không thấy gì, nhưng nhìn từng dòng mới thấy ai đang ăn ở nào. Cuối khi tôi khuyên em, hai chị em chọn đơn vị không phải rẻ nhất mà chính là bên viết rõ nhất. Bởi báo giá nội thất căn hộ không phải cuộc thi rẻ, mà là cuộc thi minh bạch. Nếu bạn đang trên tay một tờ chào giá mà đọc xong vẫn thấy mơ hồ, hãy khoanh đỏ mỗi dòng rồi hỏi đúng một câu: “Độ dày bao nhiêu, mã hiệu gì, bảo hành mấy năm?”. Nếu họ trả lời được hết thì mới nên bàn tiếp chuyện ký hợp đồng. Còn không thì đứng dậy đi về, đừng tiếc gì buổi hẹn đó.